Έπειτα από έναν δεκαετή αγώνα, μέσω συντονισμένων ενεργειών της κοινωνίας των πολιτών, φορέων, δημόσιων υπηρεσιών καθώς και της Συμβουλευτικής Επιτροπής αποκατάστασης του μνημείου, το εμβληματικό ερειπωμένο κτήριο του Δημοτικού Σχολείου Κάτω Αμπελοκήπων, που αποτέλεσε Αρχηγείο Εθνικής Αντίστασης Β’ ΠΠ Νότιας Μεσσηνίας και έχει χαρακτηριστεί νεότερο μνημείο λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής και κοινωνικής σημασίας του (ΦΕΚ 159/ΑΑΠ/31.7.2018), εισέρχεται πλέον σε τροχιά αποκατάστασης και ένταξης στην πολιτισμική ζωή του τόπου καθώς εγκρίθηκαν στο σύνολό τους οι μελέτες αποκατάστασής του από το ΥΠΠΟ, οι οποίες αποτυπώνουν για πρώτη φορά και την μελλοντική απεικόνιση του κτηρίου.
Ειδικότερα, σε συνέχεια των σημαντικού διαχρονικού έργου της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Δυτικής Ελλάδας, Πελοποννήσου και Νοτίου Ιονίου για την εκπόνηση και την ολοκλήρωση των εξειδικευμένων μελετών αποκατάστασης του εν λόγω μνημείου, καθώς και την ακόλουθη ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων (27.11.2025), η Γενική Διεύθυνση Αναστήλωσης Μουσείων και Τεχνικών Έργων του Υπουργείου Πολιτισμού ενέκρινε τις μελέτες για την αποκατάσταση και ανάδειξη του Δημοτικού Σχολείου Κάτω Αμπελοκήπων και επανάχρησή του ως Παρατηρητηρίου Πολιτιστικής Κληρονομιάς και εστίας Πολιτιστικών εκδηλώσεων και Επιμορφωτικών δράσεων, διότι οι προτεινόμενες επεμβάσεις αποκαθιστούν και διατηρούν τα αρχιτεκτονικά και δομικά στοιχεία του μνημείου και ταυτόχρονα το επαναφέρουν σε χρήση η οποία εναρμονίζεται με τον χαρακτήρα του μνημείου.
Παράλληλα, αξίζει να σημειωθεί ότι τον προηγούμενο Οκτώβριο ολοκληρώθηκαν από το ΥΠΠΟ επείγουσες στερεωτικές εργασίες ώστε να αποτραπεί πιθανός κίνδυνος κατάρρευσης του μνημείου. Επιπλέον, τον Απρίλιο του 2024 ο Δήμος Πύλου – Νέστορος αποφάσισε την καθιέρωση του εν λόγω μνημείου ως επίσημου ιστορικού τόπου εορτασμού του τέλους του Β΄ΠΠ την 9η Μαΐου έκαστου έτους (Ημέρα της νίκης στην Ευρώπη – VE DAY).
Ιστορικά αξίζει να αναφερθεί ότι το κτήριο, που σημάδεψε γενιές μαθητών και αποτελεί σύμβολο αντίστασης, κατασκευάστηκε με οικονομικές συνεισφορές και προσωπική εργασία των κατοίκων του εν λόγω οικισμού την διετία 1932-1934 και αποτελεί τυπικό αρχιτεκτονικό δείγμα αγροτικού μονοτάξιου διδακτηρίου του μεσοπολέμου. Λειτούργησε από το 1935 έως το 1965, ενώ ακολούθως κρίθηκε αναγκαία η διακοπή λειτουργίας του λόγω στατικών προβλημάτων. Μεταξύ των ετών 1937-1941 διετέλεσε σε αυτό δάσκαλος ο Κωνσταντίνος Γέμελος, η θρυλική μορφή της Εθνικής Αντίστασης που με τους αγώνες του ενέπνευσε τον σπουδαίο ποιητή Γιάννη Ρίτσο, ο οποίος στην ποιητική του συλλογή «Οι γειτονιές του κόσμου» (1949-1951) αναφέρεται στον μεγάλο αγωνιστή. Κατά την περίοδο λειτουργίας του κτηρίου ως Αρχηγείου Εθνικής Αντίστασης (1941-1944) στο χώρο του μεταξύ άλλων έγινε η σημανιτκή Παμπύλια Συνδιάσκεψη (Φεβρουάριος 1943) με κύριο θέμα την οργάνωση και την διεξαγωγή εκλογών σ’ όλη την επικράτεια ενώ ακολούθως, βομβαρδιστικέ ανεπιτυχώς (Αύγουστος 1944) από τους Γερμανούς κατακτητές με ορειβατικά πυροβόλα από την περιοχή της κωμόπολης του Πεταλιδίου.
Η ολοκλήρωση και η έγκριση των συνολικών μελετών αποκατάστασης και ανάδειξης από το ΥΠΠΟ ανοίγει πλέον το δρόμο για την άμεση ένταξη του έργου αποκατάστασης σε εθνικό ή ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό πρόγραμμα, ώστε να κτήριο να αναγεννηθεί και να αποτελέσει μουσειακό χώρο και εστία πολιτισμικών εκδηλώσεων του Δήμου Πύλου – Νέστορος.
