Πώς μπορούσε να το εξηγήσει; Η Βαβέλ αντιπροσωπεύει πολύ περισσότερα από τις υλικές ανέσεις. Η Βαβέλ ήταν ο λόγος που ανήκε στην Αγγλία, που δε ζητιάνευε στους δρόμους της Καντόνας. Η Βαβέλ ήταν το μόνο μέρος όπου είχε σημασία το ταλέντο του. Η Βαβέλ ήταν η ασφάλεια. Και ενδεχομένως όλα αυτά ήταν ηθικά διαβλητά, ναι – όμως ήταν τόσο κακό να θέλει να επιβιώσει;
Βικτωριανή Αγγλία, 1828
Ο Ρόμπιν Σουίφτ, μετά την απώλεια της οικογένειάς του από την ασιατική χολέρα, φτάνει από την Καντόνα της Κίνας στο Λονδίνο παρέα με τον μυστηριώδη κηδεμόνα του, τον Καθηγητή Λόβελ. Μόνο που αυτή η ιδιαίτερη κηδεμονία έρχεται με όρους, με τον Ρόμπιν να καλείται να ακολουθήσει ένα απαιτητικό πρόγραμμα σπουδών που θα καθορίσει το μέλλον του. Καθώς ο Ρόμπιν βυθίζεται στη μελέτη των αρχαίων ελληνικών και των λατινικών, αρχίζει να ερμηνεύει και να αναλύει διαφορετικά την πραγματικότητα. Σταδιακά, ανακαλύπτει και «διαβάζει» το ίδιο το Λονδίνο, μαθαίνοντας τη γλώσσα του και αποκρυπτογραφώντας τις λέξεις, τα σύμβολα και τις αντιφάσεις που το συνθέτουν. Και όσο περισσότερο το κατανοεί, τόσο πιο έντονα αποκαλύπτεται η διπλή του φύση.
Μετά από έξι χρόνια εξαντλητικής προετοιμασίας υπό το αυστηρό βλέμμα του Καθηγητή Λόβελ, ο Ρόμπιν γίνεται δεκτός στο περίφημο Βασιλικό Ινστιτούτο Μετάφρασης – γνωστό ως Βαβέλ – του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Ξάφνου ένας νέος κόσμος γνώσης ξεδιπλώνεται μπροστά του, έτοιμος να τον ανακαλύψει. Φτάνοντας στην Οξφόρδη, θα γνωρίσει τον Ραμίζ Ραφί Μιρζά, φοιτητή ινδικής καταγωγής, με τον οποίο από νωρίς μοιράζεται κοινά βιώματά. Η σύνδεσή τους είναι άμεση και σύντομα γίνονται αχώριστοι. Μαζί περιηγούνται στη φημισμένη πανεπιστημιούπολη, ανακαλύπτοντας την γοητεία και την αίγλη της. Ωστόσο, αυτή η μαγεία δεν αργεί να ραγίσει. Όταν ένα βίαιο περιστατικό με μια ομάδα φοιτητών έρχεται να τους υπενθυμίσει πως, παρά τη θέση τους στο Ινστιτούτο, δεν είναι πραγματικά ασφαλείς. Τότε συνειδητοποιούν μια αλήθεια που δεν θέλουν να παραδεχτούν, πως παρά το ότι βρίσκονται στον κύκλο της Οξφόρδης, δεν ανήκουν ουσιαστικά σε αυτόν.
Βυθισμένος σε αυτές τις σκέψεις, ο Ρόμπιν γίνεται άθελά του μάρτυρας μιας αλλόκοτης σκηνής, μια ομάδα νεαρών, ντυμένων στα μαύρα, να προσπαθεί να διαφύγει από την αστυνομία, μεταφέροντας ένα μπαούλο γεμάτο ράβδους αργύρου. Τη στιγμή που τα βλέμματά τους διασταυρώνονται, ο Ρόμπιν παγώνει — ένας από αυτούς μοιάζει εντυπωσιακά με τον ίδιο. Χωρίς να το πολυσκεφτεί, τους βοηθά να διαφύγουν, μια πράξη που μοιάζει να αντικρούει όσα μέχρι τότε είχε διδαχτεί. Παρά την ένταση του περιστατικού, η καθημερινότητα στην Οξφόρδη συνεχίζεται και τα μαθήματα στη Βαβέλ ξεκινούν. Στην παρέα του Ρόμπιν και του Ραμύ, εντάσσονται οι πρωτοετείς Λετίσια Πράις – φοιτήτρια βρετανικής καταγωγής – και η Βικτουάρ Ντεγκράφ – φοιτήτρια αφρικανικής καταγωγής- και παρά τις διαφορές τους θα διαμορφώσουν μια δυναμική ομάδα. Η πρώτη τους μέρα στον πύργο της Βαβέλ θα είναι συναρπαστική, καθώς θα μάθουν την ιστορία της, μα και το πιο ουσιαστικό, ότι δεν είναι ένα απλό ινστιτούτο μετάφρασης αλλά το πιο σημαντικό κέντρο μαγείας, με την αργυροτεχνική – την τέχνη της απόδοσης του νοήματος που χάνεται στη μετάφραση με τη χρήση των μαγικών ράβδων αργύρου – να συνδέεται άρρηκτα με την αποικιοκρατική ισχύ της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.
Ωστόσο, όσο ο Ρόμπιν προχωρά στις σπουδές του και εμβαθύνει στον κόσμο της Βαβέλ, αλλά και στον ρόλο που καλείται να διαδραματίσει, αρχίζει να αντιλαμβάνεται όλο και πιο έντονα τις αντιφάσεις που τη διαπερνούν. Η Οξφόρδη, που αρχικά φάνταζε ως ένας χώρος αφιερωμένος στη γνώση και την εξέλιξη, αποκαλύπτεται σταδιακά ως ένας μηχανισμός που υπηρετεί την εξουσία. Ως νεαρός Κινέζος μεγαλωμένος στη Βρετανία, ο Ρόμπιν βρίσκεται αντιμέτωπος με μια βαθιά εσωτερική σύγκρουση, όσο περισσότερο εντάσσεται στη Βαβέλ, τόσο πιο έντονα συνειδητοποιεί τι σημαίνει αυτό για την ίδια του την ταυτότητα. Μέσα σε αυτόν τον εσωτερικό διχασμό, ο Ρόμπιν έρχεται σε επαφή με την Αδελφότητα Ερμής, μια μυστική οργάνωση που αντιστέκεται ενεργά στη χρήση της αργυροτεχνικής ως εργαλείου αποικιοκρατικής ισχύος. Διχασμένος ανάμεσα στην ασφάλεια και τα προνόμια που του προσφέρει η Βαβέλ και στην ηθική αμφισβήτηση που αρχίζει να τον διαπερνά, ο Ρόμπιν καλείται να πάρει θέση. Μπορεί, όμως, να συνεχίσει να ανήκει σε έναν κόσμο που στηρίζεται σε όσα αρχίζει να αμφισβητεί; Μπορούν θεσμοί όπως η Βαβέλ να αλλάξουν εκ των έσω όταν είναι ήδη άρρηκτα δεμένοι με την εξουσία που υπηρετούν; Και τελικά, τι σημαίνει να επιλέγεις — όταν κάθε επιλογή μοιάζει να έχει κόστος;
Δεν υπήρχε μια έμφυτη κατανοητή γλώσσα• καμία υποψήφια γλώσσα, ούτε τα αγγλικά ούτε τα γαλλικά, ικανή ν’ απορροφήσει αρκετά στοιχεία για να το πετύχει. Η γλώσσα αντιπροσώπευε τη διαφορά. Χίλιους διαφορετικούς τρόπους για να βλέπεις, για να κινείσαι σε αυτόν τον κόσμο. Όχι• χίλιοι διαφορετικοί κόσμοι στο πλαίσιο ενός. Και η μετάφραση ήταν απλώς ένα απαραίτητο εγχείρημα, ασχέτως πόσο μάταιο, για να μετακινείσαι από τον έναν στον άλλο.
Από την πολυβραβευμένη συγγραφέα R. F. Kuang, το «Βαβέλ» μας μεταφέρει σε μια εναλλακτική εκδοχή της Οξφόρδης της δεκαετίας του 1830, όπου η γνώση δεν αποτελεί απλώς αντικείμενο μελέτης, αλλά μορφή δύναμης που αντλείται από την ίδια τη γλώσσα. Στον κόσμο αυτό, η μετάφραση δεν είναι μια ουδέτερη διαδικασία, αλλά η βάση της αργυροτεχνικής — μιας ιδιαίτερης τέχνης που αξιοποιεί το «χαμένο νόημα» που προκύπτει ανάμεσα σε διαφορετικές γλώσσες κατά τη διαδικασία της μετάφρασης. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Ρόμπιν Σουίφτ, ένας ορφανός Κινέζος που μεταφέρεται στην Αγγλία από τον μυστηριώδη Καθηγητή Λόβελ, με σκοπό να φοιτήσει στο Βασιλικό Ινστιτούτο Μετάφρασης, γνωστό ως «Βαβέλ». Εκεί, η γλωσσική του κατάρτιση δεν καλλιεργείται απλώς ως ακαδημαϊκή γνώση, αλλά ως δεξιότητα που μπορεί να αξιοποιηθεί προς όφελος της αποικιοκρατικής ανάπτυξης της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Παράλληλα, μέσα από τη γνωριμία του με τον Ραμιζ Ραφί Μιρζά, τη Λετίσια Πράις και τη Βικτουάρ Ντεγκράφ, διαμορφώνεται μια ομάδα που, παρά τις διαφορές της, λειτουργεί ως καθρέφτης των κοινωνικών και πολιτισμικών αντιθέσεων της εποχής.
Καθώς η αφήγηση εξελίσσεται, ο Ρόμπιν αναπτύσσεται ουσιαστικά σε βάθος, με τη διαδρομή του να τον φέρνει αντιμέτωπο με ζητήματα ταυτότητας, ανήκειν και ηθικής επιλογής. Μέσα από αυτή την πορεία, η συγγραφέας θίγει με οξυδέρκεια θέματα όπως η αποικιοκρατία, η δύναμη της γλώσσας και ο ρόλος της γνώσης ως εργαλείο εξουσίας, αντλώντας την ίδια στιγμή από ιστορικά γεγονότα, όπως τον Πόλεμο για το Όπιο, μέσα από τα οποία αναδεικνύεται η βία που υποβόσκει πίσω από την αδίστακτη επεκτατική πολιτική της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Ταυτόχρονα, η ατμόσφαιρα του έργου έχει έντονα στοιχεία από την αισθητική του dark academia, με την ομιχλώδη Οξφόρδη να λειτουργεί ως σκηνικό μιας σιωπηλής, αλλά διαρκούς σύγκρουσης με το σύστημα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Rebecca Kuang δημιουργεί ένα κλίμα διανοητικής έντασης, προσεγγίζοντας με διακριτικό αλλά αιχμηρό τρόπο ζητήματα όπως ο ρατσισμός και η διαφθορά της εξουσίας, χωρίς να χάνει τον αφηγηματικό της ρυθμό.
Το αποτέλεσμα είναι ένα ιδιαίτερα ευφυές έργο, που ισορροπεί ανάμεσα στην αφήγηση και τον προβληματισμό, καθιστώντας το όχι απλώς ένα ακόμη μυθιστόρημα του είδους, αλλά ένα σύγχρονο λογοτεχνικό φαινόμενο. Παράλληλα, η Kuang αποδίδει πειστικά το ιστορικό πλαίσιο της πρώιμης Βικτωριανής Οξφόρδης, αντλώντας στοιχεία από μαρτυρίες της εποχής, ενώ οι όποιες χρονικές συμπτύξεις υπηρετούν τη ροή της αφήγησης χωρίς να αποδυναμώνουν την αίσθηση αυθεντικότητας. Συνολικά, πρόκειται για ένα έργο που δεν εξαντλείται στην πλοκή του, αλλά παραμένει ενεργό στη σκέψη του αναγνώστη. Αν αναζητάτε ένα βιβλίο που δεν αρκείται στο να αφηγηθεί μια ιστορία, αλλά σας καλεί να επανεξετάσετε όσα θεωρείτε δεδομένα, τότε το «Βαβέλ» είναι ακριβώς αυτό που ψάχνετε.
Το μυθιστόρημα της Rebecca F. Kuang «Βαβέλ» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη.
