Η βία δεν έχει πάντοτε “θόρυβο”. Δεν αφήνει απαραίτητα ορατά σημάδια, ούτε εκδηλώνεται αποκλειστικά μέσα από τη σωματική επιθετικότητα. Μπορεί να κρύβεται σε μια διαρκή υποτίμηση, σε μια απειλή, στον περιορισμό της προσωπικής ελευθερίας, στον οικονομικό έλεγχο ή στη σιωπή που επιβάλλεται μέσα από τον φόβο.
Η Διεθνής Ημέρα Μη Βίας, που τιμάται κάθε χρόνο στις 2 Οκτωβρίου, καθιερώθηκε από τη Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών το 2007, επιλέγοντας συμβολικά την ημερομηνία γέννησης του Μαχάτμα Γκάντι, μιας ιστορικής προσωπικότητας που συνέδεσε τη δράση της με τη φιλοσοφία της μη βίαιης αντίστασης.
Η ημέρα αυτή αποτελεί μια ευκαιρία όχι μόνο να καταδικάσουμε τη βία, αλλά κυρίως να αναλογιστούμε τις κοινωνικές συνθήκες που επιτρέπουν την εμφάνιση, την αναπαραγωγή και, πολλές φορές, την κανονικοποίησή της. [1]
Οι αθέατες μορφές της βίας
Στη συλλογική αντίληψη, η βία συχνά ταυτίζεται με τη σωματική κακοποίηση. Ωστόσο, η πραγματικότητά είναι πολύ πιο σύνθετη.
Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), η ψυχολογική βία περιλαμβάνει συμπεριφορές εξαναγκασμού, εκφοβισμού και
ελέγχου που πλήττουν την ψυχολογική ακεραιότητα του ατόμου. Αντίστοιχα, η οικονομική βία μπορεί να εκδηλώνεται μέσα από τον περιορισμό της πρόσβασης σε οικονομικούς πόρους, την παρεμπόδιση της εργασίας ή τη στέρηση της οικονομικής αυτονομίας. [2, 3]
Ιδιαίτερα στο πεδίο της έμφυλης βίας, τέτοιες συμπεριφορές ενδέχεται να συγκαλύπτονται πίσω από στερεοτυπικές αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων, την οικογένεια και τις συντροφικές σχέσεις.
Η ζήλια μπορεί να παρουσιάζεται ως ενδιαφέρον, ο έλεγχος ως προστασία και η υποταγή ως προϋπόθεση διατήρησης μιας σχέσης.
Όμως, καμία ανθρώπινη σχέση δεν μπορεί να θεμελιώνεται στον φόβο, στην επιβολή και στην καταπάτηση της προσωπικής ελευθερίας.
Η μη βία ως συλλογική ευθύνη
Η αντιμετώπιση της βίας δεν αποτελεί αποκλειστικά ατομική υπόθεση, αλλά συνιστά συλλογική, κοινωνική και πολιτική ευθύνη. Συνδέεται άμεσα με τον τρόπο που μια κοινωνία αντιλαμβάνεται την ισότητα, τη διαφορετικότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις σχέσεις εξουσίας. Παράλληλα, αναδεικνύει την ευθύνη της Πολιτείας για τη διαμόρφωση και εφαρμογή ουσιαστικών πολιτικών πρόληψης και αντιμετώπισης της βίας, την ενίσχυση των υποστηρικτικών δομών και τη διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης όλων των ανθρώπων στην προστασία και την υποστήριξη.
Η ανοχή σε προσβλητικές συμπεριφορές, η αναπαραγωγή έμφυλων στερεοτύπων και η μετατόπιση της ευθύνης από τον δράστη στο θύμα μπορούν να διαμορφώσουν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο η βία αποσιωπάται ή υποβαθμίζεται.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει τη βία κατά των γυναικών ως σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας και παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, επισημαίνοντας τη στενή σύνδεσή της με τις έμφυλες ανισότητες. Σύμφωνα με τις παγκόσμιες εκτιμήσεις που δημοσίευσε το 2023, περίπου μία στις τρεις γυναίκες έχει βιώσει κατά τη διάρκεια της ζωής της σωματική ή/και σεξουαλική βία από σύντροφο ή σεξουαλική βία από άλλο πρόσωπο. [4]
Η μη βία, επομένως, δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια παθητική στάση αποχής από επιθετικές πράξεις. Προϋποθέτει την ενεργή αμφισβήτηση αντιλήψεων και πρακτικών που νομιμοποιούν την ανισότητα και την επιβολή.
Από την ευαισθητοποίηση στην πρόληψη
Η οικοδόμηση μιας κουλτούρας μη βίας ξεκινά από την εκπαίδευση, την οικογένεια και τις καθημερινές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.
Η καλλιέργεια σχέσεων ισότητας, ο σεβασμός στα προσωπικά όρια, η αναγνώριση της διαφορετικότητας και η ενίσχυση της αυτονομίας αποτελούν ουσιαστικά στοιχεία της πρόληψης.
Γιατί η μη βία δεν είναι απλώς η απουσία ενός χτυπήματος. Είναι η παρουσία του σεβασμού, της ελευθερίας και της ισότητας σε κάθε ανθρώπινη σχέση.
Από την αναγνώριση της βίας στην υποστήριξη και την ενδυνάμωση
Η αναγνώριση της βίας αποτελεί ένα ουσιαστικό πρώτο βήμα. Εξίσου σημαντική, ωστόσο, είναι η ύπαρξη υποστηρικτικών δομών, οι οποίες μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση της αυτονομίας, της ασφάλειας και της δυνατότητας κάθε γυναίκας να διαμορφώνει τη ζωή της με τους δικούς της όρους.
Στην κατεύθυνση αυτή, το Συμβουλευτικό Κέντρο Τρίπολης του Κέντρου Ερευνών για Θέματα Ισότητας (ΚΕΘΙ) παρέχει δωρεάν και εξατομικευμένες υπηρεσίες σε γυναίκες που υφίστανται έμφυλη ή/και ενδοοικογενειακή βία, καθώς και σε γυναίκες που αντιμετωπίζουν πολλαπλές διακρίσεις και καλύπτονται από το απόρρητο της συμβουλευτικής.
Μέσα από την ψυχολογική και κοινωνική στήριξη, τη νομική συμβουλευτική και βοήθεια, την παραπομπή και τη διασύνδεση με αρμόδιους φορείς και υπηρεσίες, επιδιώκεται η ουσιαστική στήριξη των γυναικών και η ενίσχυση της δυνατότητάς τους να λαμβάνουν βασισμένες, σε πλήρη γνώση, αποφάσεις. Επιπλέον, η παροχή εργασιακής συμβουλευτικής με την οπτική του φύλου, η οποία απευθύνεται σε γυναίκες που χρειάζονται υποστήριξη σε ζητήματα εργασίας και ανεργίας, επαγγελματικού προσανατολισμού και ανάπτυξης δεξιοτήτων, αποτελούν σημαντικές παραμέτρους της γυναικείας ενδυνάμωσης, ιδιαίτερα όταν η οικονομική εξάρτηση λειτουργεί ως παράγοντας εγκλωβισμού σε μια κακοποιητική σχέση.
Η Διεθνής Ημέρα Μη Βίας υπενθυμίζει ότι η αντιμετώπιση της βίας δεν περιορίζεται στην καταδίκη της. Απαιτεί ενημέρωση, πρόληψη, υποστήριξη και δημιουργία πραγματικών δυνατοτήτων για μια ζωή χωρίς φόβο, αποκλεισμούς και περιορισμούς.
Γιατί μια κοινωνία χωρίς βία δεν οικοδομείται μόνο όταν προστατεύει. Οικοδομείται και όταν ενδυναμώνει, δημιουργεί ευκαιρίες και διασφαλίζει το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να ζει με ελευθερία και αξιοπρέπεια.
Συμβουλευτικό Κέντρο Τρίπολης – ΚΕΘΙ
