Η Παναρκαδική Ομοσπονδία Ελλάδος καταθέτει δημόσια την πρότασή της για την αξιοποίηση της βιομηχανικής κληρονομιάς που αφήνει πίσω της η εποχή της λιγνιτικής παραγωγής στη Μεγαλόπολη.
Αναλυτικά:
Η Παναρκαδική Ομοσπονδία Ελλάδος, ως φορέας που εκπροσωπεί Παναρκαδικά σωματεία και συλλόγους στην Ελλάδα, αισθανόμενη την ευθύνη που έχει απέναντι στον τόπο μας και ιδιαίτερα απέναντι στη Μεγαλόπολη, θεωρεί αναγκαίο να καταθέσει δημόσια και θεσμικά την πρότασή της για την αξιοποίηση της μεγάλης βιομηχανικής κληρονομιάς που αφήνει πίσω της η εποχή της λιγνιτικής παραγωγής.
Η σημερινή συγκυρία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Η απολιγνιτοποίηση έχει ήδη μεταβάλει ριζικά την παραγωγική και κοινωνικοοικονομική φυσιογνωμία της Μεγαλόπολης. Ένας παραγωγικός κύκλος δεκαετιών ολοκληρώνεται και μαζί του περιορίζεται ένας βασικός πυλώνας πάνω στον οποίο στηρίχθηκε η οικονομική και κοινωνική ζωή της περιοχής. Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, θεωρούμε ότι η τοπική κοινωνία δεν μπορεί να παραμείνει απλός θεατής των εξελίξεων. Τώρα είναι η στιγμή να διατυπωθεί ένα σαφές όραμα για την επόμενη ημέρα και να διεκδικηθεί έγκαιρα η αξιοποίηση όσων η προηγούμενη παραγωγική περίοδος δημιούργησε.
Η πρότασή μας αυτή επικαιροποιεί και επαναφέρει στο προσκήνιο την πρόταση της Ένωσης Πατριωτικών Σωματείων Φαλαισιωτών Αρκαδίας (ΕΠΣΦΑ), μέλους της Παναρκαδικής Ομοσπονδίας Ελλάδος, η οποία είχε υποβληθεί στον τότε Δήμαρχο Μεγαλόπολης κ. Αθανάσιο Χριστογιαννόπουλο με την από 3 Φεβρουαρίου 2022 επιστολή, αριθ. πρωτ. 6.
Σήμερα, μετά την εξέλιξη της απολιγνιτοποίησης, η ανάγκη να τεθεί το ζήτημα σε νέα βάση είναι ακόμη πιο επιτακτική, ώστε να μη χαθεί η βιομηχανική κληρονομιά της Μεγαλόπολης, η οποία για πολλές δεκαετίες, η εξόρυξη του λιγνίτη και η λειτουργία των μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας αποτέλεσαν αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής της πόλης. Χιλιάδες άνθρωποι εργάστηκαν στα ορυχεία, στις μονάδες και στις υποστηρικτικές υπηρεσίες. Ολόκληρες οικογένειες συνδέθηκαν με τη ΔΕΗ, ενώ γύρω από αυτή αναπτύχθηκε η τοπική οικονομία και δημιουργήθηκε ένα ιδιαίτερο κοινωνικό και οικιστικό περιβάλλον.
Συνεπώς, οι εγκαταστάσεις αυτές δεν είναι απλώς παλιά βιομηχανικά κτίρια και μηχανήματα. Αποτελούν μέρος της ιστορίας της Μεγαλόπολης και μέρος της συλλογικής μνήμης των ανθρώπων της. Για τον λόγο αυτό, θεωρούμε ότι δεν πρέπει να προχωρήσει η κατεδάφιση ή η πλήρης αποξήλωση των εγκαταστάσεων χωρίς προηγουμένως να εξεταστεί σοβαρά και τεκμηριωμένα ποια τμήματά τους μπορούν να διασωθούν και να αποτελέσουν μνημεία βιομηχανικής κληρονομιάς.
Δεν ζητούμε την άκριτη διατήρηση του συνόλου των εγκαταστάσεων, ανεξάρτητα από την κατάστασή τους ή το κόστος. Ζητούμε να προηγηθεί ολοκληρωμένη καταγραφή, τεχνική αξιολόγηση και μελέτη σκοπιμότητας, ώστε να προσδιοριστούν εκείνα τα στοιχεία που παρουσιάζουν ιδιαίτερη ιστορική, αρχιτεκτονική, τεχνολογική και εκπαιδευτική αξία. Και κυρίως, ζητούμε να υπάρξει ο αναγκαίος χρόνος ώστε η τοπική κοινωνία, ο Δήμος και οι αρμόδιοι φορείς να εξετάσουν τις δυνατότητες αξιοποίησης πριν ληφθούν μη αναστρέψιμες αποφάσεις. Γιατί ό,τι κατεδαφιστεί και απομακρυνθεί οριστικά δεν θα μπορεί να αποτελέσει στο μέλλον στοιχείο της ιστορίας, της εκπαίδευσης ή της ανάπτυξης της περιοχής.
Από τη βιομηχανική κληρονομιά σε έναν νέο αναπτυξιακό πυλώνα
Η διατήρηση της βιομηχανικής κληρονομιάς, όμως, δεν πρέπει να αποτελεί μια νοσταλγική αναφορά στο παρελθόν. Μπορεί και πρέπει να αποτελέσει εργαλείο για το μέλλον.
Αυτό ακριβώς αποτελεί τον πυρήνα της πρότασής μας για τη δημιουργία ενός Θεματικού Βιομηχανικού Πάρκου Μεγαλόπολης, το οποίο θα αξιοποιεί μέρος των εγκαταστάσεων της ΔΕΗ και θα συνδέει την ιστορία της λιγνιτικής παραγωγής με την εκπαίδευση, την έρευνα, την καινοτομία, τον πολιτισμό και τη νέα παραγωγική δραστηριότητα.
Ένα τέτοιο πάρκο θα μπορούσε να παρουσιάζει στον επισκέπτη ολόκληρη την παραγωγική διαδρομή: από την εξόρυξη του λιγνίτη στα ορυχεία, τη μεταφορά του και την είσοδό του στις μονάδες, μέχρι την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Ιδιαίτερη σημασία θα μπορούσε να έχει η διατήρηση αντιπροσωπευτικών τμημάτων των Μονάδων 1, 2 και 3, οι οποίες έχουν ολοκληρώσει τον παραγωγικό τους κύκλο.
Εφόσον οι τεχνικές μελέτες και οι προϋποθέσεις ασφαλείας το επιτρέψουν, προτείνουμε να εξεταστεί η διατήρηση και ανάδειξη:
· των control rooms των Μονάδων 1, 2 και 3,
· των στροβίλων και των γεννητριών,
· των βοηθητικών συστημάτων και εγκαταστάσεων,
· του χημείου,
· των πύργων ψύξης,
· των καμινάδων,
· και χαρακτηριστικών τμημάτων των λεβήτων των μονάδων.
Ιδιαίτερα για τα καζάνια των Μονάδων 1, 2 και 3, προτείνουμε να εξεταστεί η δυνατότητα διατήρησής τους μετά την αφαίρεση των εξωτερικών περιβλημάτων, όπου αυτό απαιτείται, ώστε να παραμείνει ορατή η βιομηχανική τους δομή και να αποτελέσουν ένα από τα χαρακτηριστικότερα στοιχεία του πάρκου.
Με τον τρόπο αυτό, ο χώρος δεν θα είναι ένα απλό «μουσείο μηχανημάτων», αλλά ένας ζωντανός τόπος γνώσης, όπου η ιστορία της ενέργειας και της βιομηχανικής ανάπτυξης της Μεγαλόπολης θα συναντά την τεχνολογία και τις ανάγκες του μέλλοντος.
Η σύνδεση με την εκπαίδευση, την έρευνα και το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου
Ακριβώς επειδή το προτεινόμενο Βιομηχανικό Πάρκο πρέπει να κοιτάζει προς το μέλλον, θεωρούμε ότι η δημιουργία του πρέπει να συνδεθεί άμεσα με την εκπαίδευση και την έρευνα.
Στο πλαίσιο αυτό, προτείνουμε να ανοίξει ένας οργανωμένος διάλογος με το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου για τη δημιουργία στη Μεγαλόπολη πανεπιστημιακής δομής ή Τμήματος Μηχανικών με αντικείμενα που θα μπορούσαν να συνδέονται με την ενέργεια, το περιβάλλον, τη βιομηχανία, τις νέες τεχνολογίες και τη μεταλιγνιτική μετάβαση.
Στο πλαίσιο αυτό, οι εγκαταστάσεις των Μονάδων 1, 2 και 3 θα μπορούσαν, μετά τις αναγκαίες τεχνικές παρεμβάσεις και εφόσον πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις ασφαλείας, να φιλοξενήσουν εργαστήρια και ερευνητικές δραστηριότητες.
Με τον τρόπο αυτό, ο χώρος όπου κάποτε παραγόταν ενέργεια θα μπορούσε να μετατραπεί σε χώρο παραγωγής γνώσης και καινοτομίας.
Παράλληλα, η παρουσία φοιτητών, ερευνητών και εκπαιδευτικού προσωπικού στη Μεγαλόπολη θα μπορούσε να δημιουργήσει μια νέα δυναμική για την τοπική κοινωνία και οικονομία.
Αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών
Η εκπαιδευτική και ερευνητική διάσταση μπορεί να συμπληρωθεί από την αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών. Τα γραφεία μπορούν, μετά από ανακαίνιση, να μετατραπούν σε αίθουσες συνεδρίων, διαλέξεων, ημερίδων και σεμιναρίων. Ο χώρος του εστιατορίου μπορεί να ανακαινισθεί και να λειτουργήσει ως χώρος εστίασης και φιλοξενίας. Παράλληλα, ο οικισμός των μονάδων, εφόσον τεχνικά και θεσμικά είναι δυνατόν, θα μπορούσε να ανακαινισθεί και να αξιοποιηθεί για τη φιλοξενία επισκεπτών, συνέδρων, ερευνητών και εκπαιδευομένων.
Ιδιαίτερη σημασία θα είχε η αξιοποίηση του οικισμού της ΔΕΗ εντός της πόλης της Μεγαλόπολης. Η ανακαίνισή του και η μετατροπή μέρους του σε φοιτητική εστία θα μπορούσε να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς τη δημιουργία πανεπιστημιακής δομής στην πόλη. Με αυτόν τον τρόπο, οι υπάρχουσες υποδομές δεν θα παραμείνουν ανενεργές, αλλά θα ενταχθούν σε ένα ενιαίο και ολοκληρωμένο σχέδιο αξιοποίησης.
Η ανάγκη άμεσης παρέμβασης πριν χαθεί η δυνατότητα αξιοποίησης
Επειδή, όμως, η δυνατότητα αξιοποίησης των εγκαταστάσεων είναι άμεσα συνδεδεμένη με τον χρόνο, θεωρούμε ότι απαιτείται άμεση θεσμική πρωτοβουλία.
Η διαδικασία αποξήλωσης ή κατεδάφισης βιομηχανικών εγκαταστάσεων είναι σε μεγάλο βαθμό μη αναστρέψιμη. Εάν σήμερα δεν καταγραφούν και δεν προστατευθούν εκείνα τα στοιχεία που ενδέχεται να αποτελέσουν τον πυρήνα του μελλοντικού Βιομηχανικού Πάρκου, υπάρχει ο κίνδυνος να χαθεί οριστικά μια μοναδική ευκαιρία για τη Μεγαλόπολη.
Για τον λόγο αυτό, προτείνουμε το Δημοτικό Συμβούλιο, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, να ζητήσει από τη ΔΕΗ και τους αρμόδιους φορείς να μην προχωρήσουν σε κατεδάφιση ή οριστική αποξήλωση των εγκαταστάσεων που θα μπορούσαν να ενταχθούν στο προτεινόμενο Βιομηχανικό Πάρκο, έως ότου ολοκληρωθεί η αναγκαία καταγραφή και αξιολόγησή τους.
Παράλληλα, ο Δήμος θα μπορούσε να ζητήσει από τη ΔΕΗ την έναρξη επίσημου διαλόγου για:
· την καταγραφή των εγκαταστάσεων που μπορούν να διατηρηθούν,
· τον καθορισμό των χώρων που θα μπορούσαν να ενταχθούν στο Βιομηχανικό Πάρκο,
· τη διερεύνηση του ιδιοκτησιακού και θεσμικού καθεστώτος τους,
· τη δυνατότητα παραχώρησης ή άλλης μορφής αξιοποίησής τους,
· καθώς και τη συνεργασία για την εκπόνηση μελέτης σκοπιμότητας και βιωσιμότητας του εγχειρήματος.
Η πρωτοβουλία αυτή θα έδινε στην τοπική κοινωνία τον αναγκαίο χρόνο για να μελετήσει, να σχεδιάσει και να διεκδικήσει, αντί να βρεθεί εκ των υστέρων μπροστά σε τετελεσμένα.
Η θεσμική διεκδίκηση πρέπει να ξεκινήσει από τον Δήμο
Για να αποκτήσει, όμως, η πρόταση ουσιαστικό περιεχόμενο, απαιτείται ένα πρώτο αποφασιστικό βήμα.
Ο Δήμος Μεγαλόπολης πρέπει να ανοίξει επίσημα τη συζήτηση και να αναλάβει πρωτοβουλία.
Για τον λόγο αυτό ζητούμε από τον Δήμαρχο Μεγαλόπολης και τον Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου να εισαγάγουν το θέμα σε συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Μεγαλόπολης, προκειμένου να γίνει αναλυτική συζήτηση και να ληφθεί σχετική απόφαση.
Προτείνουμε η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου να θέσει ως βασικές κατευθύνσεις:
1. Τη διεκδίκηση της διατήρησης και αξιοποίησης αντιπροσωπευτικών τμημάτων των εγκαταστάσεων της ΔΕΗ ως βιομηχανικής κληρονομιάς.
2. Τη διερεύνηση της δημιουργίας Θεματικού Βιομηχανικού Πάρκου στη Μεγαλόπολη.
3. Την υποβολή επίσημου αιτήματος προς τη ΔΕΗ για τη διατήρηση, έως την ολοκλήρωση της απαιτούμενης αξιολόγησης, των εγκαταστάσεων που ενδέχεται να ενταχθούν στο Βιομηχανικό Πάρκο.
4. Τη διερεύνηση της δυνατότητας παραχώρησης ή άλλης μορφής αξιοποίησης των απαιτούμενων εγκαταστάσεων προς όφελος της τοπικής κοινωνίας.
5. Τη διερεύνηση συνεργασίας με το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου για τη δημιουργία πανεπιστημιακής δομής με αντικείμενο τη μηχανική, την ενέργεια, το περιβάλλον και τις νέες τεχνολογίες.
6. Την αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών για εκπαιδευτικούς, συνεδριακούς, ερευνητικούς και πολιτιστικούς σκοπούς.
7. Τη συγκρότηση ενός κοινού μετώπου όλων των τοπικών και περιφερειακών φορέων για τη διεκδίκηση της υλοποίησης της πρότασης.
8. Τη διερεύνηση των διαθέσιμων εθνικών και ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων για την εκπόνηση των απαιτούμενων μελετών και την υλοποίηση του εγχειρήματος.
Να διεκδικήσουμε όλοι μαζί το μέλλον της Μεγαλόπολης
Η Παναρκαδική Ομοσπονδία Ελλάδος θεωρεί ότι ένα τέτοιο εγχείρημα δεν μπορεί να είναι υπόθεση ενός μόνο φορέα. Χρειάζεται η συνεργασία του Δήμου Μεγαλόπολης, της Περιφέρειας Πελοποννήσου, της ΔΕΗ, του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, των αρμόδιων Υπουργείων και κρατικών φορέων, αλλά και όλων των επαγγελματικών, παραγωγικών, κοινωνικών, πολιτιστικών και πατριωτικών φορέων της περιοχής.
Η Μεγαλόπολη έχει ανάγκη από ένα κοινό όραμα και μια κοινή διεκδίκηση.
Δεν πρέπει να επιτρέψουμε η απολιγνιτοποίηση να μετατραπεί σε αποξήλωση όχι μόνο των εγκαταστάσεων, αλλά και της ιστορικής μνήμης του τόπου. Αντίθετα, μπορούμε να διεκδικήσουμε ώστε ένα μέρος αυτής της βιομηχανικής κληρονομιάς να παραμείνει ζωντανό και να αποκτήσει έναν νέο ρόλο.
Εκεί όπου κάποτε εξορυσσόταν ο λιγνίτης και παραγόταν ηλεκτρική ενέργεια, μπορεί αύριο να παράγεται γνώση, έρευνα, πολιτισμός και νέα ανάπτυξη.
Αίτημα εισαγωγής του θέματος στο Δημοτικό Συμβούλιο
Κατόπιν όλων των παραπάνω, ζητούμε την εισαγωγή του θέματος στην ημερήσια διάταξη του Δημοτικού Συμβουλίου Μεγαλόπολης και τη λήψη σχετικής απόφασης, με στόχο την έναρξη οργανωμένης διαδικασίας διεκδίκησης και σχεδιασμού.
Παράλληλα, παρακαλούμε να μας γνωστοποιήσετε την ημερομηνία και ώρα της συνεδρίασης κατά την οποία θα συζητηθεί το θέμα και να προσκαλέσετε επίσημα την Παναρκαδική Ομοσπονδία Ελλάδος να παραστεί, προκειμένου να παρουσιάσει ενώπιον του Δημοτικού Συμβουλίου την πρότασή της και να συμμετάσχει στον σχετικό διάλογο.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ομοσπονδία μας είναι έτοιμη να συμβάλει στην περαιτέρω επεξεργασία της πρότασης και να συνεργαστεί με τον Δήμο και όλους τους αρμόδιους φορείς για τη διαμόρφωση ενός συγκεκριμένου σχεδίου ενεργειών.
Κύριε Δήμαρχε, κύριε Πρόεδρε,
Η Μεγαλόπολη δεν χρειάζεται απλώς να διαχειριστεί το τέλος μιας εποχής. Χρειάζεται να σχεδιάσει την επόμενη. Η βιομηχανική κληρονομιά της μπορεί να αποτελέσει τη βάση πάνω στην οποία θα οικοδομηθεί ένα νέο αναπτυξιακό αφήγημα για τον τόπο. Η Παναρκαδική Ομοσπονδία Ελλάδος θεωρεί ότι αξίζει να διεκδικήσουμε αυτή την προοπτική πριν χαθεί οριστικά η δυνατότητα αξιοποίησης των εγκαταστάσεων.
Δεν ζητούμε να διατηρήσουμε το παρελθόν για το παρελθόν. Ζητούμε να διατηρήσουμε εκείνα τα στοιχεία του παρελθόντος που μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για το μέλλον.
Για το λόγο αυτό, με σεβασμό στην ιστορία και με βλέμμα στο μέλλον, καταθέτουμε την πρότασή μας και ζητούμε από τον Δήμο Μεγαλόπολης να αναλάβει την πρωτοβουλία, ώστε αυτή να αποτελέσει αντικείμενο θεσμικής συζήτησης, απόφασης και συλλογικής διεκδίκησης.
