Στην ομιλία του Βουλευτή Αρκαδίας και Τομεάρχη Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, Γιώργου Η. Παπαηλιού, ως Εισηγητή (Ειδικού Αγορητή) στις αρμόδιες Επιτροπές της Βουλής, κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης «Ενίσχυση της επαγγελματικής ασφάλισης…», ο ίδιος αναδεικνύει τις επιπτώσεις της προωθούμενης πολιτικής για την επαγγελματική ασφάλιση και υπογραμμίζει την ανάγκη να παραμείνει η δημόσια κοινωνική ασφάλιση ο βασικός πυλώνας του συνταξιοδοτικού συστήματος.
Ακολουθεί αναλυτικά η ομιλία του:
“Όταν δεν «βγαίνει» το δεκαπενθήμερο του μήνα, νομοσχέδια, όπως αυτό για την επαγγελματική ασφάλιση, δεν είναι μόνον «πολυτέλεια». Αποσκοπούν στη μεταφορά πόρων από τους ολίγους προς τους πολλούς, δηλαδή προς τη μεγαλύτερη φτωχοποίηση.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι (σύγχρονες) κοινωνίες υπό το κράτος του νεοφιλελευθερισμού (των ασκούμενων νεοφιλελεύθερων πολιτικών) είναι η διεύρυνση-η επίταση των κοινωνικών (και των περιφερειακών) ανισοτήτων .
Μεταφέρονται πόροι από τους πολλούς προς τους ολίγους από τους αδύναμους προς τους «έχοντες και κατέχοντες», ενώ οι ασφαλιστικές εισφορές είναι πόροι που θα έπρεπε να κατευθύνονται προς τους συνταξιούχους, ώστε αυτοί να απολαμβάνουν αξιοπρεπείς συντάξεις, στο πλαίσιο ενός κοινωνικο-ασφαλιστικού συστήματος με αναδιανεμητικό προσανατολισμό.
Μ΄ άλλα λόγια απευθύνεται προς ολίγους, προνομιούχους και αποστερεί πόρους από τους εργαζόμενους, που είναι αναγκαίοι για τη ζωή τους μετά το τέλος της ενεργού βίου τους. Και συνακόλουθα, το κράτος απεκδύεται της ευθύνης από τη μέριμνα για την κοινωνική ασφάλιση, που κατοχυρώνεται συνταγματικά (άρθρο 22 παρ. 5 του Σ.) («Το κράτος μεριμνά για την κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων, όπως ο νόμος ορίζει»)
Μέσω αυτών συσσωρεύονται επενδυτικά κεφάλαια, διοχετεύεται ρευστότητα στην οικονομία (στις τράπεζες και τις ασφαλιστικές εταιρείες), μετακινούνται πόροι από τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις προς το χρηματοπιστωτικό σύστημα και τους διαχειριστές κεφαλαίων, ενώ αφαιρούνται πόροι από το κοινωνικοασφαλιστικό σύστημα.
Το νομοσχέδιο δεν είναι μία απλή τεχνική μεταρρύθμιση-μία βελτίωση του θεσμικού πλαισίου, που διευρύνει τις επιλογές των εργαζομένων και ενισχύει την επαγγελματική ασφάλιση, όπως παρουσιάζεται από την κυβέρνηση.
Πρόκειται για ένα ακόμη βήμα στο πλαίσιο της ίδιας στρατηγικής που ακολουθείται τα τελευταία χρόνια από την κυβέρνηση της ΝΔ: Τη σταδιακή υποχώρηση και υποβάθμιση της δημόσιας κοινωνικής ασφάλισης και την ενίσχυση της ιδιωτικοποίησης του ασφαλιστικού συστήματος.
Βάσει αυτής δεν ενισχύεται το δημόσιο ασφαλιστικό σύστημα.
Αντιθέτως, θεσπίζονται ολοένα και περισσότερα κίνητρα, ώστε οι εργαζόμενοι να στραφούν σε κεφαλαιοποιητικά σχήματα, σε επενδυτικά προϊόντα και σε ατομικούς λογαριασμούς.
Έτσι αποσείεται η ευθύνη του κράτους από τη μέριμνα για την κοινωνική ασφάλιση, που κατοχυρώνεται συνταγματικά (άρθρο 22 παρ. 5 του Σ.) («Το κράτος μεριμνά για την κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων, όπως ο νόμος ορίζει»)
Μ΄ αυτό τον τρόπο, μεταφέρεται ο ασφαλιστικός κίνδυνος προς τους ίδιους τους εργαζόμενους-τους ασφαλισμένους, οι οποίοι, όχι μόνον δεν μπορούν να ελέγξουν, αλλά και τον αγνοούν εντελώς.
Το νομοσχέδιο αντιμετωπίζει τη σύνταξη όχι ως κοινωνικό δικαίωμα αλλά ως επενδυτικό προϊόν.
Η φιλοσοφία του είναι διαφορετική από εκείνη, επί της οποίας οικοδομήθηκε η κοινωνική ασφάλιση στην Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο: Η δημόσια σύνταξη βασίζονταν στην αλληλεγγύη των γενεών, στην αναδιανομή των πόρων, στην κρατική εγγύηση των συντάξεων.
Στον αντίποδα, η επαγγελματική κεφαλαιοποιητική ασφάλιση βασίζεται στις αποδόσεις των αγορών, στον επενδυτικό κίνδυνο, στην ατομική ευθύνη.
Δεν ταυτίζονται-Είναι διαμετρικά αντίθετες.
Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι δίδει περισσότερες επιλογές.
Αλλά επιλογές, χωρίς να υπάρχουν οικονομικές δυνατότητες, δεν «στέκουν».
Ποιος εργαζόμενος των 900 ή 1.000 ευρώ, μπορεί να αποταμιεύει κάθε μήνα επιπλέον εισφορές;
Ποιος νέος που δεν εργάζεται (με διαδοχική ανεργία), ή εργάζεται υπό επισφαλείς συνθήκες, με συμβάσεις ορισμένου χρόνου ή εποχικά, μπορεί να οικοδομήσει σοβαρή συμπληρωματική σύνταξη;
Οι πραγματικά ωφελημένοι είναι κυρίως, οι υψηλόμισθοι-τα μεγάλα στελέχη των επιχειρήσεων, τα μεγάλα επιχειρηματικά σχήματα, οι επιχειρήσεις του χρηματοπιστωτικού τομέα.
Κατά συνέπεια, το νομοσχέδιο δημιουργεί νέες ασφαλιστικές ανισότητες.
Το κράτος εγκαταλείπει σταδιακά τις υποχρεώσεις- τις ευθύνες του.
Η κυβέρνηση αντί να απαντήσει στο πραγματικό πρόβλημα των χαμηλών συντάξεων, που έχουν καταβαρθρωθεί, λέει ουσιαστικά στους εργαζόμενους-ασφαλισμένους, να αποταμιεύσουν μόνοι τους, αν θέλουν να λάβουν σύνταξη.
Όμως η κοινωνική ασφάλιση δεν είναι προσωπικό επενδυτικό σχέδιο.
Είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη δημόσια υποχρέωση.
Η σύνταξη-η συνταξιοδοτική αξίωση-το συνταξιοδοτικό δικαίωμα δεν είναι επενδυτικό προϊόν, δεν είναι χρηματοοικονομικό εργαλείο. Δεν μπορεί να εξαρτάται από τις διακυμάνσεις των αγορών ή από την πορεία των επενδύσεων.
Η σύνταξη αποτελεί κοινωνικό δικαίωμα, καρπό της εργασίας μιάς ολόκληρης ζωής και θεμελιώδη υποχρέωση του κοινωνικού κράτους.
Όταν η σύνταξη, η οποία στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν είναι εγγυημένη, ούτε ως προς την καταβολή της, ούτε ως προς το ύψος της, εξαρτάται από τις χρηματιστηριακές αποδόσεις, η αβεβαιότητα μεταφέρεται στους εργαζόμενους-ασφαλισμένους.
Η εμπειρία διεθνώς έχει δείξει ότι οι αγορές δεν ανεβαίνουν μόνο. Οι συνεχείς κρίσεις του συστήματος οδηγούν και σε μεγάλες απώλειες.
Υπάρχουν περίοδοι όπου οι αποδόσεις είναι αρνητικές, οπότε το βάρος και την ευθύνη αναλαμβάνουν οι ίδιοι οι εργαζόμενοι-οι ασφαλισμένοι.
Με το νομοσχέδιο παρέχονται κίνητρα, ώστε να ευνοείται η φορολογική μεταχείριση των επαγγελματικών ταμείων.
Το ερώτημα που τίθεται είναι απλό. Ποιός επιβαρύνεται τελικά με τους πόρους που θα προκύψουν από αυτή τη φορολογική ελάφρυνση; Αλλά και η απάντηση είναι απλή: Ο κρατικός προϋπολογισμός, δηλαδή το κοινωνικό σύνολο-όλοι οι φορολογούμενοι.
Κατά συνέπεια, δημιουργούνται φορολογικά προνόμια για τα συγκεκριμένα σχήματα, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενοι μικρών, και όχι μόνον, επιχειρήσεων δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα.
Η κυβέρνηση επικαλείται και παραπέμπει στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία όμως δεν ζητά την αποδυνάμωση του πρώτου πυλώνα ασφάλισης.
Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες η δημόσια σύνταξη παραμένει η βασική εγγύηση αξιοπρεπούς διαβίωσης.
Εν προκειμένω, με το νομοσχέδιο, αντί να ενισχύεται ο δημόσιος πυλώνας, ενισχύονται οι ιδιωτικές μορφές ασφάλισης.
Μεταφέρονται ολοένα και περισσότεροι πόροι στις κεφαλαιαγορές.
Οι ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων μετατρέπονται σε επενδυτικά κεφάλαια.
Μ’ αυτό τον τρόπο ασφαλώς αυξάνεται η ρευστότητα της αγοράς, δεν αυξάνεται όμως η κοινωνική προστασία.
Όμως προτεραιότητα του ασφαλιστικού συστήματος δεν πρέπει να είναι η χρηματοδότηση των αγορών. αλλά η προστασία-η διασφάλιση των συνταξιούχων.
Η κυβέρνηση ομιλεί συνεχώς για εμπιστοσύνη, η οποία όμως δεν οικοδομείται με διαφημιστικά συνθήματα, αλλά με αξιοπρεπείς μισθούς, με σταθερές σχέσεις εργασίας-με σταθερή εργασία, με ισχυρή δημόσια ασφάλιση, με την καταπολέμηση της εισφοροδιαφυγής, με την ενίσχυση του ΕΦΚΑ, με την ταχύτερη απονομή των συντάξεων.
Με το νομοσχέδιο, σε αυτά τα μεγάλα προβλήματα δεν δίδονται ουσιαστικές απαντήσεις.
Το ασφαλιστικό σύστημα δεν είναι απλή λογιστική, είναι κοινωνικό συμβόλαιο.
Απαντά στο ερώτημα, πώς διανέμεται ο κοινωνικός πλούτος.
Αφορά, το αν, μέσω αυτού, προστατεύονται όλοι ή μόνον όσοι έχουν δυνατότητες-εν προκειμένω τη δυνατότητα να αποταμιεύουν.
Η κυβέρνηση επιλέγει ένα μοντέλο ατομικής ευθύνης και όχι κοινωνικής αλληλεγγύης.
Η σύνταξη δεν είναι επενδυτικό προϊόν. Είναι κοινωνικό δικαίωμα. Δεν είναι προνόμιο των ολίγων. Είναι κατάκτηση του κόσμου της εργασίας.
Η ενίσχυση του ασφαλιστικού συστήματος συνδέεται με την αλλαγή του οικονομικού υποδείγματος προς την κατεύθυνση της παραγωγικής ανασυγκρότησης: Έτσι μόνον θα αυξηθεί η απασχόληση με σταθερές και αξιοπρεπώς αμειβόμενες θέσεις εργασίας, θα ενισχυθούν τα έσοδα του δημόσιου ασφαλιστικού συστήματος, θα αντιμετωπιστεί η εισφοροδιαφυγή και η αδήλωτη εργασία, θα βελτιωθούν οι δημόσιες συντάξεις, ιδιαίτερα για τους χαμηλοσυνταξιούχους, και εν τέλει θα στηριχθεί η δημόσια κοινωνική ασφάλιση ως βασικός πυλώνας κοινωνικής συνοχής.
Η ΝΔ ακολουθεί την πεπατημένη: Προτάσσει τον τουρισμό και τη διαχείριση ακινήτων (το real estate), που ούτε πολλές σταθερές θέσεις εργασίας δημιουργούν, ούτε διατηρήσιμη (ανθεκτική) υπεραξία παράγουν.
Η διαφωνία μας δεν είναι ιδεοληπτική.
Δεν αρνούμεθα τον θεσμό της επαγγελματικής ασφάλισης, ως συμπληρωματικό πυλώνα της δημόσιας ασφάλισης.
Αρνούμεθα, όμως, αυτή να χρησιμοποιείται ως εργαλείο σταδιακής υποκατάστασης της δημόσιας κοινωνικής ασφάλισης.
Δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό, ότι η ποιότητα της σύνταξης θα εξαρτάται όλο και περισσότερο από τις διακυμάνσεις των αγορών και όλο και λιγότερο από τη συλλογική ευθύνη της Πολιτείας.
Η κοινωνική ασφάλιση δεν είναι χρηματοοικονομικό προϊόν, δεν είναι προνόμιο των ολίγων. Είναι κατάκτηση του κόσμου της εργασίας.”
